Ата — аналар жиналысы: «Жалпыадамзатты? ??ндылы?тар – отбасы т?рбиесіні? негізі»


«Жалпыадамзаттық құндылықтар – отбасы тәрбиесінің негізі»Ақтөбе қаласы №36 қазақ орта мектепӨзін-өзі тану пәнінің мұғалімі Дошниязова Ақмарал Жоспар:1. «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім беру Бағдарламасының психологиялық-педагогикалық негіздеді.2. Мәңгілік жалпыадамзаттық құндылықтар.3. Ата-аналардың рөлі(қыз балалардың тәрбиесі, ұл балалардың тәрбиесі) «Жалпыадамзаттық құндылықтарды жаңғыртып, өз бастауымызға қайта оралу керек...Халқымыз сан ғасырлар бойы бұл құндылықтарды иегере отырып, рухани мөлдір бұлақтан сусындады......сол рухани мөлдір бұлақтың көзіне жол табу – әрқайсымыз үшін міндеттердің міндеті болмақ...» С.А.Назарбаева Сана арқылы оқытуІшкі тыныштық құпиясын қалай танып – білуге болады? Оқыту, ойлау және түсіну –осының бәрі бес сезім мүшелері арқылы сананың ішінде жүретін үдерістер.Олардың екеуі- көру және есту - ақпаратты алудың маңызды жолдары болып табылады.Бес сезім мүшелері ақылы ақпарат сыртқы әлемнен түпкі санаға ( подсознание) түседі де ( кейде саналы түрде ,кейде санадан тыс), психикалық –эмоциялық реңге ие болады. Сананың құрылымы туралыСананың құрылымы , оның табиғаты –адамның руханилығы мәселелерімен тығыз байланысты психикалық көкейтесті мәселелердің бірі.Зигмунд Фрейд бірнеше бейсаналық ( санадан тыс) бөлігін ажырата отырып адам санасының құрылымын жасады.Ол неврозды зерттей отырып ,сана саласынан шығып қалған эмоцияларды тапты және оларды түпкі сана ( подсознание) деп атады. Зигмунд Фрейд негізінен патологиялық жағдайларды қарастырғандықтан, оның З.Фрейд теориясын жан-жақты ету адам мүмкіндіктерін ( 1856-1939) Австриялық дәрігер психолог СанаТүпкі санаЖоғарғы санаДұрыс (оң) Бес сезім Интуиция Қабылдау мүшесі Эмоция Әлем Ғылыми көзқарас тұрғысынан жарық – өте жоғары жиелікпен тербелетін электормагниттік өрістен тұратын энергия(қуат). Егер ғалымнан : « Электромагниттік өрісінің тербелісінде жамандық бар ма?»,-деп сұраса. « Жоқ. Жарық – ол тек энергия( қуат)»,-деп жауап береді.Олай болса, көзімізге ешқандай жамандық кірмесе, неге біз жамандықты көреміз? Себебі, жамандық қабылдаған ақпаратқа тек көрушінің өзі берген бағасы ғана. Эмоцияны қараңғылықпен салыстыруға болады. Жарық қосылғанда қараңғылық жойылады ғой. Бірақ қараңғылық мәңгіге жоғалмайды.Сол сияқты біздің өміріміз жарыққа ұқсап, бейбітшілік,ақиқат, қиянат жасамау нұрын әлемге төгіп тұруы керек. Біз сабырлылықты, ұстамдылықты үйренгенде, ақыл-ойымызды тыныштандырғанда ғана тыныштық болады. Біздің ақыл-ойымыз тыныш болғанда, эмоциялық сыр түпкі сана санаға ықпал ете алмайды. Сондықтанда, « Өзін-өзі тану» сабағын оқытқанда балаларды дұрыс қабылдауға үйретіп, яғни эмоциясын басқара білуге, жағымды ойлау мен ажырата білу дағдысын және жаман ойлардың орнын жақсы ойлармен толтыру тазалығын үйретіміз. Ал сананы қалай тазалауға болады? Мысалы: - Егер стақандағы лас( кір) суды бірден төкпей, оны қалай тазартуға болады? Лас ( кір) су құйылған стаканды таза судың ағынына тоссаңыз, біртіндеп лас судың орнына су толады да, стакандағы суымыз тазарады. Сананы да осылайша жаман ойлардың орнын жақсы ойлармен толықтыру арқылы тазалауға болады. Сананы тазартуКүн сайын жағымды көңіл күйге ену тәсілін қолданыңдар. Бұл сананы тыныштандыру мен бақылау үшін әлемді ұғынуға арналған тікелей және тура әдіс. Күні барлық адамдарға сүйіспеншілік нұрын шашуға талпыныңдар.Ұйықтар алдында күні бойы не істегеніңізді еске түсіру үшін бірнеше минуттыңызды бөліңіз. Одан әрі дұрыс шешім қабылдауға дағдыланыңыз.Ашу- ызаңызды бақылаңыз.Өзіңізді ұрсып, ренжіткен адам сізге өз ашу-ызаңызды бақылауға көмектесетінін әрдайым есте ұстаңыз. Ашулана бастасаң, онда - бір стакан суық су ішіңіз; - айнадан бет-жүзіңізге қараңыз; - тыныш қана жатыңыз; - ашуыңыз келіп тұрған жерден кетіп қалыңыз.Өзіңізді тыныштандыратын ізгі немесе жұбату сөздерді дауыстап айтыңыз. 6. Жаныңызды тебірентетін ,жайландыратын жалпыадамзаттық құндылықтарға толы ән салыңыз.7. Жақсы компания, орта табыңыз.8. Басқаларға тыныштық беруге , қызмет етуге және оларды жұбатуға үйреніңіз.9. Тыныштық сақтауды үйреніңіз. Жұмсақ әрі мейірімді интонациямен сөйлеңіз. Тек қана жақсы нәрсе айтыңыз.Пайдалы нәрсе айта алмасаңыз, одан да үндемей қалыңыз. 10. Тыныс алуыңызды бақылаңыз: әр уақытта баяу, терең және ырғақты тыныс алыңыз және бұған кедергі жасайтын нәрсенің бәріне абай болыңыз.11. Күнделікті өмірде жалпыадамзаттық құндылықтарды ұстануға ұмтылыңыз. . ҚИЯНАТ ЖАСАМАУ АҚИҚАТ СҮЙІСПЕНШІЛІК ДҰРЫС ӘРЕКЕТІШКІ ТЫНЫШТЫҚ Олар бір-бірімен тығыз байланысты бөлінбейтін адамның біртұтас руханилығының негізін және мәдениетін құрайды. Мәңгілік жалпыадамзаттық құндылықтар адам бойына тумысынан берілген сый және олар адамның рухани дамуының барлық кезеңіне нәр болады.Тұлғаның адамгершілік қасиеттерінің көріну деңгейі оның рухани деңгейін білдіреді.Оқыту үрдісіне мәңгілік жалпыадамзаттық құндылықтарды енгізу тұлғаның адами ізгілік қасиеттерін ашуға, сонымен қатар адамның рухани дамуына ықпал етеді.Мәңгілік құндылықтар білім негізі және оның өзегі болып табылады. Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтарАқиқат, Дұрыс әрекет, Тыныштық, Сүйіспеншілік, және Қиянат жасамау адамның ұлтына нәсіліне, тұратын ортасына және конфессионалдық тиістілігіне байланыссыз және уақытпен өзгермейтін жасаушы мән.Олар бөлінбейді, өзара байланысты, өзара тәуелді, бір-біріне етене сіңіп, адам руханияты мен мәдениетінің біріңғай негізін құрайды. СүйіспеншілікІшкі тыныштық Ақиқат Дұрыс әрекетҚиянат жасамауАдам ТАБИҒИ ҚҰНДЫЛЫҚТАРАбсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтарАбсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтарЖүре пайда болған интеллектуалдық құндылықтарЖүре пайда болған эмоцияналдық құндылықтарДаналық Білім ҚұзыреттілікСабырлық Сыпайылық Кішіпейілділік Ризашылық Әдептілік Мейірімділік АқкөңілділікАқыл ОйлауЕрік Сезім ЕсТАБИҒИ ҚҰНДЫЛЫҚТАР Ақиқат СүйіспеншілікДұрыс әрекет Ішкі тыныштықтық Қиянат жасамау Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтар (уақытпен өзгермейтін, белгілі бір адамдар шеңберіне ғана емес,бүкіл адамзат үшін маңызы зор құндылықтар)Табиғи құндылықтар(ойдың жылдамдылығы,естің сенімділігі, сезімнің шынайлығы жатады)Жүре пайда болатын құндылықтар(адалдық, батырлық, тұрақтылық, мақстақа талпынушылық)Ғалым Т.И. Петракова біздің бағдарлама үшін ең тиімді құндылықтар жүйесінің жіктемесі ұсынып, оны үш түрге бөлген ҚИЯНАТ ЖАСАМАУ АҚИҚАТ СҮЙІСПЕНШІЛІК ДҰРЫС ӘРЕКЕТІШКІ ТЫНЫШТЫҚ Олар бір-бірімен тығыз байланысты бөлінбейтін адамның біртұтас руханилығының негізін және мәдениетін құрайды. Отбасы - адамның жақсылық жасауға үйренетін ең бірінші әлеуметтік ортасы. В.А. Сухомлинский Отбасы – ұлттың, мемлекеттің, әлемнің, адамзаттың негізі. Сондықтан оны нығайту керек.Отбасында тыныштық болса – үйде тыныштық болады;Үйде тыныштық болса – мемлекетте тыныштық болады.Мемлекетте тыныштық болса әлемде тыныштық болады. 1Барлық баланы жақсы көру керек. Жақсы көру барлығын жаңғыртатын күш.2. Баланың шынайы табиғатын сезініп, табиғат берген ерекшеліктерін ескере отырып қалай бар, солай қабылдап, түсіне білу крек.3. Әрбір баланы жақсы көру, түсіну, сыйлау арқылы қанаттандыруға болады.Ынтымақтастықта тәрбиелеу Қорыта айтқанда әр отбасында ата-ана өз міндетін дұрыс атқарса баланы дұрыс жолға саламын деп қиналмасаңызда болады себебі бала дұрыс өмір сүруді мына сізбен бізден үйренеді. Баланың тәрбиелі болып өсуіне рухани отбасының тигізетін әсері мол. Қатысып ой бөліскендеріңіз үшін рахмет! Үлгілі жақсы отбасының қасиеттеріӘр қайсысы өз борышын, парызын дұрыс орындайды.Қуанышты жан тыныштығында өмір сүреді.Отбасында бір-бірімен жақсы қарым-қатынаста болады.Адамгершілік қағидалармен өмір сүреді. Ынтымақтастықта тәрбиелеуБаланы ақылға құлақ қоюшылыққа, қалай жеткізуге болады?Баланың жүрегінде жоғары “мен” орын алған ол интуитивті түрде бәрін сезінеді.Егер анасы оған өтірік айтып оны алдап тұрса онда бала тыңдамайды. Ал егер әкесінің айтып тұрғаны басқа болып, істегені одан да басқа болса , бала оған да құлақ аспайды. Егер баланы алдап табиғатына қарсы әрекет етсе онда бала тыңдамайды. Егер анасы оған үлкендердің ақылын тыңдау керек деп тұрып, өзі күйеуін тыңдамаса онда бала да олардың ақылына құлақ аспайды. Баланы ақылға құлақ қоятын, тіл алғыш ету үшін ең алдымен ынтымақтастыққа әрекет етіп, үлкендердің өзі өзін-өзі жақсы мінез құлыққа тәрбиелеуі тиіс. Бала тәрбиесіндегі ананың роліАдамгершілігі оның тыныс алысы сияқты, қарапайымдылығы оның өмірлік күші, ақиқат жолында жүру оның күнделікті парызы болуы қажет. Отбасындағы береке әйелге байланысты. Бұл өте нәзік көзге көрінбейтін дүние. Егер отбасыңызда бақ, береке молшылық болсын десеңіз отбасыңыз тек қана өзінің ішкі қызығушылығымен ғана өмір сүрмеуі керек. (шақыратын қонақ) Отбасында ең басты орынды иеленеді. Білімнің, даналықтың, тәртіптің іске асырушысыӘке Ер азамат – әйелін, балаларын қорғаушы, отбасының барлық мұқтаждығын өтеушіОлардың денсаулығына, біліміне кепілдік беретін адам.Міндеті әйелге лайықты құрмет пен ізетті көрсету және олардың көз жасына қалмауға ұмтылу болып табылады.Ер азамат өз отбасын қорғауы керек. Отбасының барлық мүшелері өздерін қауіпсіз сезінулері керек.Сонымен қатар ер адам отбасындағы материялдық молшылықты қамтамассыз етуі керек. Бала тәрбиесіндегі ананың рөліБала өмірінің алғашқы бес жылында міндетті түрде анасымен болуы керек. Өте ерте жастан әлеуметтік мекемелерге берілген балалар анасы ғана бере алатын мейірімнен , жылылықтан, ізгіліктен, сүйіспеншіліктен кенде қалады.Ұй анасыз иесіз қалғандай көрінеді Ана өзінің міндетін басқаларға аудара салмауы тиіс (ата-әжесіне, күтушіге, балабақшаға) Рухани ұстаз жай ұстаздан да он есе күшті ықпалды болмақ.Әке рухани ұстаздан да он есе күшті, маңызды. Ал ана әкеден мың есе маңызды. Шығыс даналығы.Ананың борышыАнаның борышы – баланың бойына руханилық пен адамгершіліктің негізін салу. Ананың парызыҰлт ананың мәдениетінің негізінде қалыптасып, дамиды. Өмірге келген ұрпақ бүгінгі ананың негізінде қалыптасады. Кешегі, бүгінгі, келешекте де ана бәрінің өзегі болмақ.Ол балаларды қажетті рухани және моралдық дайындықпен қамтамассыз етуі тиіс. Егер ана руханилықпен толыққан болса, ол балаға сәтті, жағымды әсер етіп олар да руханилықпен сусындайды. Бала тәрбиесіндегі ананың рөліРиясыз сүю ананың табиғатынан берілген қасиет.Отағасын риясыз құрметтейтін әйелдер асыл тастай бағалы, хош иісті гүлдей нәзік, отбасының сақтаушысы, от анасы бола алады.Отбасы ана үшін нағыз қасиетті орын болуы тиіс. Ол ана үшін мешіті, оның мектебі, оның қызмет орны болуы тиіс.