Тема занятия: Вторая мировая война 1939-1945 года.


Сабақ тақырыбы: 1939-1945 жылдардағы екінші дүниежүзілік соғыс Білімділік: Оқушылардың Екінші дүниежүзілік соғыстың алғы шарты,Ұлы отан соғысы,және ондағы басты шайқастар,соғыста екінші майданның ашылуы және соғыстың қорытындысы туралы білімдері бекіту,тиянақтау,қорытындылау.Тәрбиелік: Оқушыларды патриоттық сезімге, саяси және құқықтық тәрбиеге,ұлтжандылыққа,қайсарлыққа баулу.Дамытушылық: Оқушылардың жалпы қабілеттілігін,қызығушылығын,белсенділігін, жаңашылдықты пайдалана білу қабілетін дамыту ,болған тарихи оқиғаларды саралай білуге үйрету Сабақ типі: білімді бекітуӨткізу әдісі: ой шақыру топтық әдіс,ізденіс жұмыстары,сайыс әдіс,сұрақ-жауап әдіс,ой қозғау,ойын т.бКөрнекілігі: интерактивті тақта, слайдтар,қосымша әдебиеттер,буклеттер,Қ.Р саяси картасы,кітап көрмесі,бейне таспалар т.бПәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы Сабақ барысы:Ұйымдастыру кезеңі Оқушылармен сәлемдесу Жоспары: 1.Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы 2. Екінші дүниежүзілік соғыс барысындағы түбірлі бетбұрыс 2,1.Ұлы Отан соғысы 3. Екінші майданның ашылуы және соғыстың қорытындысы. Екінші дүниежүзілік соғыс барысы-1939 ж.1 қыркүйек-1942 шілде-1942 маусым -1944 қаңтар-1944 қаңтар -1945 2 қыркүйеккезеңдері Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуыСоғыстың басталуы. Екінші дүниежүзілік соғыс 1939ж. 1 қыркүйекте германияның Польшаға Шабуылынан басталды.Польшаның Франциямен және Англиямен өзара көмектесу туралы келісім жасағанын білетін Германия Польшаны жылдам талқандауға тырысты. «Қауырт соғыс» жүргізу мақсатында ол Польшағақарсы барлдық әскерінің үштен екі бөлігін топтастырды. 1939ж. 3 қыркүйекте Англия мен Франция Польшаменодақтастық міндеттерін орындау мақсатында Герменияға соғыс жариялады. 1939ж. 19 қыркүйекте Скандинавия елдері басталған соғыста саясат ұстайтындарын мәлімдеді. Польшаға қарсы «қауырт соғыс жоспарын» іске асыру үшін неміс әскерлерінің барлық түрлері бір мезгілде екпінді шабуылға шықты.Сонымен қатар неміс ұшақтары поляк қалаларын үздіксіз бомбалаумен болды.Немістер алғашқы күндерде-ақполяк әскерлерінің қорғаныс шебін бұзып, Варшаваға бағыт алды. 16 қыркүйекте олар Варшаваны қоршап алды. Ал 17 қыркүйекте шығыстан Польша жеріне Кеңес Одағының әскерлері енгізілді.Қоршаудағы Варшава 28 қыркүйекке дейін шайқасты, алайда күш тең емес еді. 1939ж. 28 қыркүйекте «Достық және шекаралар» туралы кеңес-герман келісіміне қол қойылды. Бұл келісім екі мемлекеттің Польшаны ықпал аймағына бөлісуін бекітті және КСРО мен Германияның арасындағы жаңа шекараны белгіледі. 2 қазанда қорғаныс шайқастарын жүргізіп жатқан соңғы поляк бөлімдері берілді.Осылайша Польша мемлекеті төртінші рет бөлініске түсті. Кеңес Одағы мен Финляндия арасындағы соғыс. 1939жылғы 23 тамыздағы кеңес-герман келісімі бойынша, Финляндия және Прибалтика Кеңес Одағының ықпал аймағы болуға тиісті еді. 1939ж. Қазанда КСРО Финляндия Фин шығанағындағы бірнеше аралды, Карел мойнағының және Рыбачий түбегінің бір бөлігін Шығыс Карелиядағы кеңес жерінің бір бөлігіне ауыстыру туралы және Ханко аралын жалға беру туралы талап қойды. Ханко аралында кеңес әскери-теңіз базасын салу жоспарланды. Финляндия негізгі талаптарға келісті, бірақ Ханко аралын беруден бас тартты,Бұл Финляндияның қауіпсіздігіне нұқсан келтірген еді.Қараша айында Финляндиямен шекараға кеңес әскерлері топтастырыла бастады. 1939ж. 26 қарашада Кеңес укіметі Финляндияға әскерлерін шекарадан 25 шақырым алысқа алып кету туралы талап қойды. Фин үкіметі тура осындай қашықтыққа кеңес әскерлері шекарадан шегінсе, бұл талапты орындаймыз деді. Алайда кеңес Одағын бұл жауап қанағаттандырмады. 1939ж. 30 қарашада Кеңес Одағы ресми түрде соғыс жарияламай-ақ, Финляндияға шабуыл жасады.Бұл 1920ж.Кеңес-фин бейбіт келісімшартын, 1932ж. Бір-біріне шабуыл жасамау туралы кеңес-фин келісім шартын және Гаага конвенциясын бұзу еді. Сонымен қатар бұл 1939ж. Жарияланған Финляндиягың бейтараптылығын бұзу еді. Сондықтан бұл соғысты ірі мемлекеттің ұқсам мемлекетке күш көрсетуі деп есептеп, Ұлттар Лигасы Кеңес Одағына «басқыншы» деген айып тағып, оны 14 желтоқсанда Лига қатарынан шығарып тастады. Соғыс 1939ж. 30 қарашасынан 1940ж. 12 наурызына дейін созылды.Кеңес-фин соғысы Солтүстік Еуропада халықаралық жағдайды шиеленістірді және оған Батыс Еуропада бір-бірімен соғыс жағдайында тұрған Германияның және Англия мен Францияның тартылу қаупін төндірді. Егер бұл соғысқа Англия мен Франция қатысса, олар, әрине, Финляндияға жақтасқан болар еді. Күш тең емес еді. 1млн. Кеңес әскеріне қарсы 420 мыңдық фин әскері соғысты. Батыстың 11 елі Финляндияға әскери техника,қару-жарақ берді және 11 мыңнан астам ерліктерді жіберді. 1940ж. Наурызда Швеция мен Норвегияның делдалдығымен кеңес-фин соғысы тоқтатылып, келісім жасалды. Келісім бойынша, КСРО құрамында Карел мойнағы,Выборг шығанағындағы аралдар, Ладога көлінің батыс және солтүстік жағалауы, Рыбачий және Средний түбектері кірді. Кеңес Одағына Ханко аралы 30 жылға берілді. Кеңес Одағы соғысты бастағандығы алдында қойған мақсатын орындады. Алайда соғыс Кеңес Одағының халықаралық беделіне нұқсан келтірді және адам шығыны да көп болды. Германияның Батыс Еуропа елдерін басып алуы. 1940ж. көктеміне қарай Батыс Еуропаны тікелей жаулап алуды бастады. Әрине, Германияның бұлбағыттағы басты қарсыласы ағылшын-француз әскерлері болатын. Германия ағылшын-француз әскерлеріне қарсы соғыс қимылдары табысты болуы үшін Солтүстік Атлантикада тиімді стратегиялық база болатын Дания мен норвегияны басып алу керек деп шешті. 1940ж. 9 көкекте Дания мен Норвегияның бейтараптылығын бұзып, олардыңжеріне неміс әскерлері басып кірді. Дания жеңілгендігін бірден мойындады. Ал Норвегия барлық қарулы күштерін соғысқа жұмылдырып, қарсылық көрсетті. Алайда күші басым неміс әскерлері елдің көп бөлігін жаулап алып,өкімет билігін жергілікті фашистерге берді. Норвегия королі мен үкіметі талқандалған әскерінің қалдығын алып, Англияға кетті. Норвегия үшін болған соғыста неміс әскери-теңіз күштеріне ағылшындар бірнеше ауыр соққылар берді. Екі жақтың да соғысфлоты үлкен шығынға ұшырады. Бірақ ірі теңіз державасы Англия ол шығынның орнын жылдам толтырды. Ал Германия болса, осы кезден бастап теңіздегі соғысты сүңгуір қайықтардың күшімен ғана жүргізуге мәжбүр болды.Неміс бас штабы бұл шепке соқпай, Францияға шабуылды Бельгия мен Люксембург жері арқылы жүргізуді жоспарлады. 10мамырда неміс әскерлері бейтарап Бельгия мен Нидерланды жеріне басып кірді. Нидерланды жеңілген соң, Бельгия мен Люксембургпен шекарада тұрған ағылшын-француз әскерлеріне қарсы шабуыл бастады. Шабуылды 1200 танкпен жабдықталған ең қуатты бөлімдер жүргізді. 18 мамырда олар Сомма өзеніне қарай неміс әскерлері Булонь мен Калеге жетті. Осы кезде Гитлер шабуылды тоқтатуға бұйрық берді. Қоршауға түскен ағылшан-француз әскерлерінің көп бөлігі Англияға кетіп үлгерді. 5 маусымда неміс әскерлері жаңа шабуыл бастады. Алғашында француздар Сомма, Маас және Мажино шебін ұстап тұрды.Алайда күш тең емес еді. 65 француз дивизиясына қарсы 124 неміс дивизиясы қойылды. 14 мамырда Нидерланды, 28 мамырда Бельгия жеңілгенін мойындады. Ал 10 маусымда Италия Германияның жағында соғысқа кірісті. Францияның жағдайыәбден нашарлады. 14 маусымға дейінгі аралықта неміс әскерлері үш ірі соғыс соғыс қимылын іске асырып, француздардың шебін бұзып өтті. 10 маусымда Франция үкіметі Парижден Виши қаласына көшті. 14 маусымда неміс әскерлері Парижге келіп кірді. Франция үкіметінің жаңа басшысы маршал Петен уақытша бітім жасауды ұсынды.22 маусымда Компьен орманында бітімге қол қойылды. (1918ж. Германияның жеңілгендігі туралы бітімге қол қойылған маршал Фоштың вагонын мұражайдан алып келіп, бітім шартына сол вагонда қол қойылды). Франция екі бөлікке бөлінді: солтүстігін неміс әскерлері басып алды, ал оңтүстігінде француз үкіметінің билігі және аз мөлшердегі әскері сақталды.Францияның әскери-теңіз күштері таратылды. Отарларда Францияның билігі сақталды. 25 имаусымда Римде Франция мен Италия арасында бітім жасалды. 1940ж. Жазында Еуропада Германияға қарсылық көрсетуін тоқтатпаған жалғыз Англия болды. Ағылшын үкіметінің жаңа басшысы У.ЧерЧилль Германияға қарсы соғысты жеңіске жеткеннше жүргіземіз деп мәлімдеді.Гитлер Англияға Германияның Еуропадағы жеңістерін мойындап,бітім жасауды ұсынды, бірақ Черчилль бұл ұсынысты қайтарып тастады. «Біз еш уақытта берілмейміз», - деп мәлімдеді ағылшын үкіметі.Англияға қарсы соғысты Германияның әскери-әуе күштері жүргізді. Немістер Солтүстік Францияға екі жарым мыңға жуық ұшақтар алып келіп, Англияны жаппай бомбалауды бастады. Осылайша екінші дүниежүзілікк соғыс барысындағы әуедегі ең ірі шайқастардың бірі- «Англия үшін шайқас» басталды. Шайқас 1940ж. Тамызынан қазанға дейін созылды. Шайқас барысында Германия 1110 ұшақтан, ал Англия 350 ұшақтан айырылды. Алайда Англия берілмеді Екінші дүние жүзілік соғыстың барысығындағы түбірлі бетбұрысКеңес-герман майданы.1941ж 30 қыркүйекте неміс әскрлері Москваға тікелей шабуыл бастады.Қазан айында Вязьма және Брянск маңында көптеген кеңс әскери бөлімдері қоршауға түсіп қалды.Адам шығыны өте көп болды..Батыс және Ьрянск майдандарының қолбасшылар құрамы да үлкен шығынға ұшырады.Бұл апаттың себебі жау әскерінің ең жаңа техникамен қарулануы,әуеде неміс күштерінің басымдылығы,кеңсе әскерлері жоғары ставкасының қателіктері сияқты обьективті жағдайларға байланысты болды.13-18 қазанда Волокаламск,Можайск Малоярославец,тарус маңында қиян-кескі ұрыстар болды.Кеңес жауынгерлері ғажап ерліктер жасады.15 қазанда Мемлекеттікқорағныс Комитеті «КСРО астанасын көшіру туралы»қаулы қабылдады.Бірқатар үкімет мекемелері,бүкіл дипломатиялық корпус Куйбышев қаласына көшетін болды. Москва тұрғындары арасныда үрей туып,кейбіреуер астанадан кетіп жатты.Оның үстіне майдандағы жағдай туралы Ақиқат хабарлар таратылмады.17 қазанда партияның ОК хатшысы А.Щербаков радиодан сөйлеп,астананың жауға берілуі туралы хабарлары жоққа шығарды.Москваны және оның маңындағы шептері қорғайтын әскер бөлімдерінің қолбасшылығы Г.Жуковқа тапсырылды.15-16 қарашада немістер Москва бағытында жаңа шабуыл бастады.1942 жылдың ақпанында қарай неміс әскерлері Москвадан батысқа қарай 100-250 шақырымға шегіндіріледі.астанаға төнген қауіп жойылды.1942 жылдың жазында неміс кеңес Одағының оңтүстік-батысында қуатты шабуылдар нәтижесінде Қырым түбегінен басып алып,одан кейін Донбасты алып,Дон бойымен ентелеп,Сталинградқа және солтүстік кавказға қауіп төндірді.1942ж.25 тамызда неміс әскерлері батыс жақтан Сталинградтың түбіне жетті.Кеңес елінің басшылары сталинградқа күштер жіберді.қалаға жақын жерлерде қорғаныс шептері салынды.1943 жылы 18 қаңтарда ленинградты қоршап алған герман әскерлерінің шебі бұзылды.1943 жылдың жазында германәскерлері курск маңында үлкен шабуыл бастауды жоспарлады.олар екі жақтан-Белгород пен орел бағытында шабуылға шығып,курск ауданындағы кеңес әскерлерінің үлкен тобын қоршап алып,талқандауға тиісті болды. Африкадағы соғыс қимылдары1942-1943жж.басқа майдандарында да түбірлі бетбұрыс кезең басталды.1942ж жазында генерал роммель басқарған танк бөлімі египет жеріне басып кірді.Осы жылдың күзінде Александриядан 100 шақырым жерде ірі шайқас болып, ағылшындар роммель әскерінің шабуылын қайтарыап тастады.Қараша айында генерал Монтгомери басқарған ағылшын әскерлері шабуылға шықты.Осы кезде генерал Эйзенхауэердің басшылығымен ағылшын-американ әскерлері Алжирге жеткізілді.Неміс және Итальян әскерлері одақтастар африкада толық жеңіске жетті.Бұл жеңіс одақтастарының Жерорта теңізі майданнында шабуылды өрістетуіне жағдай жасады.1943ж шілде айында одақтастар әскерлері сицилия аралына жеткізілді.Тынық мұхиты соғыс қимылдары.Тынық мұхитта жапон әскрлеі үдемелі шабуыл нәтижесінде Қызыл теңізге дейін жеткен еді.1942ж мамыр айында Корал теңізге дейін жеткен еді .1942жылды мамыр айында коралл теңізінде олар амекрикан әскерлерімен жеңіліске ұшыралы. 1942 жылдың маусым айынан 1943 жылдың ақпанына дейінгі аралықта тынық мұхитта одақтасьарға басымдылық берген шешуші шайқастар болды. Жапон флоты мидуэй,соломон аралдары маңында үлкен жеңілістерге ұшыралы.куриль аралдары Оңтүстік теңіз,Жаңа Гвинея және Бирма бағытында жапондар қорғанысқа көшті.шабуыл бастамасын американ флоты өз қолына алды. Атлантика шайқастары. Германияның соғыс-теңіз қарулы күштері британ аралдарын қоршап алуды мақсат тұтып,шайқастар жүргізді.алайда норвгияға қарсы соғыстағы ағылшын флотынан алған соққыдан кейін бұл мақсат іске аспай қалды.1941 жылдың мамырында неміс флоты осы мақсатты іске асыруға тағы да әрекет жасады.алайда ағылшын флотының қарсылығына ұшырап,ең үшлкен кемесі Бисмарктан айырылып,герман флоты су астындағы соғысқа көшті.герман сұңгуір кемелері одақтастарының жүк тасушы кемелеріне шабуылды үдетті.алайда 1943 жылы техникалық жағынан жетілдіру және күзетті күшейту шаралары арқасында одақтастар кемелері герман сұңгуір кемелерінен жылдам құтылып кететін болды .1943 жылы көктемде адмирал Дениц су асты соғысында герман флотының сәтсіздікке ұшырағанын мәлімдеді.Еуропа елдерінде антифашистік қарсыласу қозғалысынңы күшеюі.1942-43 жылдары фашистік германия мен Италия басып алған елдерде жаңа тәртіп тәуелсіздік пен егемендікті,демократиялық бостандықтарды жоюға,елдің экономикасын соғыс мақсатына пайдалнуға және халықтың көп бөлігін концлагерьлерге айдауға негізделген еді, Бухенвальд,Дахау,заксенхаузен т.б концлагерьлерде 18 млн адам қамалып,оның 11 млнны өлтірілді.еуропаның және кеңес оодағының милиондаған тұрғындары германияға жұмысқа айдалды. Франция қарсыласу қозғалысын генеоал Шарль де Голль жетекшілігіндегі «Күресуші Франция» деп аталтын қарулы күштер жасақтады. Ұлы Отан соғыс кезіндеерен ерлік көрсеткендері үшінКеңес Одағының Батырыатағын 11695 жауынгер алып,соның 497-і қазақстандықтар болды. Қазақстан-дықтардың өшпес ерлігіЛенинград үшін шайқастаСталинград үшін шайқаста316 атқыштар дивизиясы,генерал майор И.В.Панфилов, Б.Момышұлы, Т.Тоқтаров ерлігі314 атқыштар дивизиясы қорғады. Матросов ерлігін С.Баймағамбетов қайталады.27,72,73 дивиизиялары ерлікпен шайқасты. Ұшқыш Н.Әбдіров, минометші Қ.Сыпатаев ерлік көрсетіп,КСРО Батыры атағын алды.Мәскеу үшін шайқаста Ұлы Отан соғысының басталуы КСРО Германия“Барбаросса” жоспарының мақсатыКСРО ға соғыс ашу“Қауырт соғыс” идеясы бойынша соғысты 1941 ж күзінде аяқтау.КСРО тер-сын бірнеше рейхкомиссияға бөлу: Остлонд, Украйна,Московия, Кавказ,Гросс Түркістан1.Солтүстік Ленинград2.Орталық Москва3. Оңтүстік Киев Ұлы Отан соғысы1941-1945Кеңес Одағы бойынша 27 млн. адам опат болса соның 13% қазақҚазақстаннан1196164 адамәскер қатарынаалынды.Қазақстаннан497 адам КСРОБатыры атағыналды. Оның97-сі қазақ.Таран ауданынан5710 адам әскергеалынып, 2216 адамелге оралған жоқ. Негізгі нәтижесі фашистік Германияның талқандалуы болған Екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындысы шын мәнінде сондай ма, жоқ па,осыған сын көзбен қарайтын байыпты зерттеу жұмысын табу қиын шығар. Бұл тақырыпта әңгіме қозғалмайды да.Әрине, жау өзінен-өзі талқандалмайды ғой, оны әйтеуір біреу жүзеге асыруға тиіс болды.Соғыста ең көп шығын совет жағынан болғаны даусыз шындық. Армия ғана емес, сонымен қатар бүкіл халық үлкен шығынға ұшырады. Соғыс тақырыбына қатысты, осы деректен бастау алған дау-дамай күні бүгінге дейін дамыл көрмей келеді.Өткен ғасырдың 60–80-інші жылдары гитлерлік Германияны талқандау барысында Совет Одағы көрген қисапсыз шығын жайындағы естеліктер мен ғылыми еңбектер лек-легімен үздіксіз жарық көрумен болды. Ол туралы академик те, адмирал да, тарихшы да, саясаткер де, жазушы да және басқа саланың адамдары да жазды. Бәрінің айтқаны бір нәрсеге саяды – «нацистік аждаһа» миллиондаған совет адамының қаһармандық жігерінің арқасында жанышталды»,«осы миллиондардың миллионы өз өмірлерін жеңістің садағасы қылды» деген тұжырым.Түбегейлі жеңіске жеткізген басты көсемдерден екі есім көбірек аталды. Әуелгісі, әрине, Сталин еді. Нацистерді жеңу міндетін оған Құдай жүктеген дегендей әңгімелер айтылды, қазір де айтылып жүр. Ал, қолбасшылық тарапынан жеңіс Георгий Жуковтың еңбегі деп саналады.«Независимая газета» маршал Родион Малиновскийдің қызы айтқан естелікті жариялады. Маршалдың қызы әкесінің соғыс аяқталғаннан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыстағы және азамат соғысындағы қызметі туралы жазғанын, ал, Отан соғысы жайында қаламын бір түртпегенін айтқан.Қызы әкесінен оның себебін сұрағанда «мен олардың өтірігіне қосыла алмаймын» деп жауап берген Родион Малиновский. Маршал кімді меңзеген? Сөзге келмей Сталинді мадақтағандарды ма, әлде бірдеңені жасырғандарды ма?Германия алдындағы жеңіс туралы жаппай мадақ жыр айтылып жатқан соғыстан кейінгі жылдарда наразылықтың да үні естіле бастады. Бейресми деңгейде, айтарлықтай ауқымды қамти бастаған советтік самиздатда жарық көре алатын тақырып бас көтерді.Бұл қай жағынан алса да, антисоветтік тақырып еді. Жеңістің өте қымбат өтеуі жайында көп сөз бола бастады. «Халық мүлдем қажетсіз жерде де шығынға ұшыратылды» деген пікір қалыптасты.Ол аздай, соғыс уақытында мемлекет пен армияны басқарған және халықты керексіз жерде шығынға ұшыратуға тікелей жауапты негізгі басшылардың әрекетіне қатысты тергеу жүргізілуін талап етушілер пайда болды. 1.Дүниеге төңген фашистік қауіптің бетін қайтара білді2.Еуропаны фашистік шырмаудан азат етті3.Дүниені фашистік құлдықтан сақтап қалды және “жаңа ереженің” орнатылуын, халықтың -1,2,3 сортқа бөлінуін тоқтаттыСоғыстың аяқталуы және тарихи маңызыПотсдам конференциясыКСРО ның соғысты жеңуінің тарихи маңызыКСРО ның саяси отадағы маңызы1.Ұлы Отан соғысынан кейін КСРО ның беделі өсті.2.Кеңес өкіметінсіз ешқандай бейбіт келісімдер жүзеге асырылмады. Дұрыс жауабын тап 1. Соғыстың ұзақтығы 1,7 млрд астам2.Соғысқа қатысқан елдер 22млн км23.Соғысқан елдер халқы 6жыл4.соғыс болған жер көлемі 61 5.Мобилизацияланғандар саны 90млн астам6.соғыстан өлгендер саны 400млрд $, 1117млрд$ 7.Жаралы болғандар 110 млн астам8.Материалдық шығындар 50млн астам Тікелей соғыс шығыны 9.Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы 1941ж30қыркуйек10.Мәскеуге шайқас қашан басталды 1939ж 1қыркүйек11.Сталинград түбіндегі шайқас уақыты 1945ж 2 қыркүйек12.Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталған уақыты 1942ж19 қараша Бауыржан Момышұлы Бауыржан Момышұлының ұлағатты сөздерінен: Ептілік пен ерлік- Ерге тән қасиет.Әдіссіздік -әлсіздік. Ептілік те ерлік. Әдіссіздік -әлсіздік. Ептілік те ерлік.